888
Kom maar hierrrr. Kijk eens. Dat is knap.
Het is onvoorwaardelijke liefde. Het is wederzijds respect eigenlijk.
Vanaf het begin moet er een liefdevolle band geweest zijn...
tussen mensen en wolven.
ADHD, komt dat voor bij honden? Ja, dat komt voor bij honden.
Is dat toeval of...?
Dat is zeker geen toeval.
De processen zijn heel erg vergelijkbaar.
De stoffen die vrijkomen zijn erg vergelijkbaar.
Hebben wij ons eigen spiegelbeeld gecreeerd...
door de domesticatie van wolven tot hond?
Kom maar.
MUZIEKJE
Hoelang hebben jullie 'm al? Vanaf zaterdag. Ooo, kersvers! Ja.
Wat is er zo gezellig aan 'n hond hebben?
Jaaaa, wat ik dan zie bij ons...
We hebben een dochter van 21. Die gaat ook 'n beetje haar eigen gang.
Je bent weer zo verbonden met elkaar.
Hoe zou jij je band met jouw honden omschrijven?
Wat is dat voor liefde?
Onvoorwaardelijke liefde.
Ze doen alles voor je.
Het is wederzijds respect eigenlijk.
En hoe ging dat bij u, het uitkiezen?
Een hoog knuffelgehalte. Aaah, ja.
Is dat knuffelen belangrijk?
Ja, vind ik wel.
Ik vind dat 'n hond een aaibaarheidsfactor moet hebben.
Wat is nou echt hondengedrag?
Iets wat een wolf nooit zou doen?
Dat is een mens aankijken.
Recht in de ogen aankijken.
Dat zou een wolf nooit doen.
Als twee wolven elkaar in de ogen aankijken...
dan is dat bedreigend. Dan hebben ze ruzie.
Ja, of dat zit eraan te komen.
Maar dat zou een wolf nooit doen.
Wat je honden soms ziet doen, is het echt aanstaren.
Daar zit dan meer een blik in van een verwachtingspatroon.
Dus anticipatie: Wat gaan we doen?
Gaan we iets leuks doen?
Ik vind het zo bizar als ik naar deze honden kijk.
Ze zijn ZO verschillend. Dat ze nog van de wolf afstammen!
Als je zo'n heel klein teckeltje neemt.
Of zo'n boxer. Je ziet het er niet meer in.
Wat een variatie, he? Ongelooflijk.
Maar het is toch gewoon allemaal, ja, van de stamvader, de wolf.
Allemaal komen ze daarvandaan.
De wolf.
Een wild beest. De stamvader van onze hond.
Wij namen duizenden jaren geleden wolvenpups onder onze hoede.
En die afgezonderde groep plantte zich voort.
Dat werd de hond. Volledig aangepast aan leven bij de mens.
Helemaal gericht op ons, afhankelijk.
Het lijkt er nu op dat de hond zelfs onze psyche overneemt.
Na een oproep om filmpjes op te sturen...
van honden met autisme, ADHD of dementie...
stroomde het materiaal binnen.
Hoe kan het toch dat de hond zo op de mens is gaan lijken?
DIEDERIK: Dit is Harvey. Hij is opgevoed door mijn vader.
Ik ga met hem naar de faculteit diergeneeskunde in Utrecht...
om te kijken hoe afhankelijk hij nou is.
Goeiemorgen. Morgen. Hallo.
Hallo. Nou, hallo. Hai. Hai, welkom.
En nog belangrijker, dit is Harvey.
Haaa. Kan je al mooi zitten?
Wat leuk! He? Hallo.
Kom je eventjes kijken?
Wat een enthousiaste begroeting. Hallo, schat.
Oooh, mondhoek likken. Doe je dat zelfs?
Geweldig. Wat valt er op aan Harvey?
Hij begroet mij op 'n heel positieve manier.
Ik krijg eigenlijk 'n hondenkus van hem.
Op 'n onderdanige manier.
En dat is supersociaal. Geweldig om te zien.
Je zag dat hij meteen naar ons toe kwam. Hij is niet bang voor mensen.
Hij voelt zich comfortabel.
En de opwinding is natuurlijk het kwispelen, he?
Dat is niet per se dat hij vriendelijk is...
maar hij is wel ontspannen.
Ik en Harvey zijn opgevoed door mijn ouders.
Dat is kennelijk goed gegaan. Allebei goed gelukt.
Ga zitten. Zo, ja. Goed zoooo. Dat is braaf.
Daar komt de lift. Ja, daar komt de lift. Goed gedaan.
Hoe kan 't toch dat honden en mensen...
zo'n goeie emotionele band kunnen hebben?
Dat heeft te maken met het domesticatieproces...
van duizenden jaren die we met elkaar achter de rug hebben.
In de beginperiode...
zal er niet veel attractie geweldig zijn, dus aantrekkingskracht.
Behalve functioneel.
Maar langzaam maar zeker zijn we steeds andere functies...
gaan geven aan onze hond. Andere doelen die we wilden bereiken.
En zo zijn we steeds nader tot elkaar gekomen.
En de hond is van alle diersoorten die we gedomesticeerd hebben...
toch wel 't meest gericht op de mens.
WOLVENGEHUIL
Ho. Is het er een of zijn het er twee?
Dat is de hondenschedel. Oke.
Maar ik heb ook nog 'n fossiele wolvenschedel. Oke.
Dat zullen we al wel even neerleggen.
Ah, dan ben ik wel heel benieuwd.
Ik heb de hond.
Mag je hem zo met je blote handen vastpakken? Ja.
Jeetje. Hoe oud is deze?
Die is 36.000 jaar oud.
Oooo, 36.000 jaar oud!
En hier is 'n fossiele wolvenschedel.
Ook uit de ijstijd. Maar die is iets jonger.
Die is 26.000 jaar oud.
Maar het is wel gemakkelijk om dan te kunnen vergelijken.
Een eerste verschil is dat de schedel kleiner wordt...
bij het begin van de domesticatie.
Dus dit is de fossiele wolf van de ijstijd.
Dit hier is de primitieve hond van 36.000 jaar oud.
Ook van de ijstijd. En dat hier is 'n recentere Belgische wolf.
Het opvallendste verschil is dat de schedel kleiner wordt.
En dat zie je beter als we de schedels omdraaien.
Dus tijdens 't begin van de domesticatie...
wordt de snuit korter.
En relatief breder ten opzichte van de voorouder.
Dus als we dit hier meten, dan zien we duidelijk...
dat de snuit veel breder is bij de primitieve hond...
dan bij de wolf.
Ook de lengte van de snuit wordt minder uitgesproken.
Dus het is eigenlijk vooral in de snuit...
dat de eerste domesticatie waarneembaar wordt.
En dit is de eerste... Eigenlijk is dit...
de eerste... hond...
De eerste primitieve hond. De eerste primitieve hond.
En waarom is het handig voor een gedomesticeerde wolf...
om een bredere kaak te hebben en een kleinere schedel?
Ik denk niet dat het iets te maken heeft met elkaar.
Het is gewoon een gevolg van een selectieproces waarschijnlijk.
We denken dat de mens geinteresseerd was in de wolf vanwege de vacht.
Maar een kwaadaardige wolf is lastig te houden.
Wolven werden dus geselecteerd op gedrag.
Sociaal en niet agressief, zodat ze prettig gezelschap werden.
Die sociale wolven planten zich voort.
En na vele generaties blijkt dat degene...
die sociaal gedrag veroorzaken, gekoppeld zijn...
aan genen die bepaalde lichaamskenmerken bepalen:
Het uiterlijk van de wolf veranderde.
De vacht is natuurlijk ook heel erg meegeevolueerd.
Die is veel dunner geworden.
Die is niet alleen dunner geworden...
maar er zijn ook andere kleuren opgetreden.
En ook kleurpatronen.
En waarschijnlijk kan dat wel vrij snel gebeuren.
Er is sedert vijftig jaar onderzoek aan de gang in Novosibirsk...
waar men vossen selecteert op gedrag.
De hypothese was om na te gaan wat er gebeurt...
als we hondachtigen, in dit geval vossen...
selecteren op gedrag.
Krijgen we dan een gedomesticeerd dier?
Dat was het uitgangspunt van dat onderzoek.
En men heeft vastgesteld...
dat al na tien generaties...
selectie op gedrag de vacht begon te veranderen.
Dus er kwamen witte vlekken. Vooral op de pootjes.
En op de snuit. Ook 't kleurpatroon van de vacht begon te veranderen.
Dit fenomeen wordt domesticatiesyndroom genoemd.
De genetische code die sociaal gedrag bepaalt...
is dus gekoppeld aan codes...
die bepaalde fysieke kenmerken veroorzaken.
DIEDERIK: Harvey is heel sociaal EN zwart en kortharig.
Die kenmerken zijn bij hem komen bovendrijven.
En dus ook zijn focus op de mens is 'n gevolg van domesticatie.
Eigenlijk zoekt hij steeds naar wat z'n baasje van hem wil.
Als ik nu wegloop, wat zou er dan gebeuren?
Het kan dat hij dan onrustiger wordt en gestrester wordt.
Stress-signalen. Dus meer gapen en dat soort dingen.
Misschien zich uitrekken. En misschien krabben.
Misschien gaat hij wel blaffen om te roepen:
Hee, waar ben je nou? Kom je terug?
Dat zijn allemaal signalen van 'n goeie band.
Zullen we het eens uitproberen? Ja, lijkt me leuk. Oke.
Hij voelt al wat aankomen.
Oke. Daar staat-ie.
Wat zie je meteen?
Ja, houdingsverlaging. Zijn staart naar beneden.
Ach, kijk nou, hij ziet iemand langslopen.
Dan gaat hij kwispelen.
Effe kijken waar de baas blijft. Waar blijft-ie?
Hij doet wel goed, hoor. Hij zoekt echt. Ja.
Je ziet positieve anticipatie, zoals we dat noemen.
Dus hij verheugt zich al 'n beetje op het leuke dat komen gaat.
Namelijk dat de baas weer komt.
Hij ziet er wel opgewekt uit, toch? Jaha, dat kwispelen.
Iedereen keer als hij 'n mens voorbij ziet omen, denkt hij:
Nou komt de baas. En dan zie je dat hij zich al voorbereidt...
op 't leuke dat komen gaat.
Hij is niet helemaal rustig. Dus die onrust zit er wel in.
Is het onrust van 'ik wil dat hij weer terugkomt?' Ja, ja.
Ja, dat is echt onrust: Ik wil gewoon dat de baas weer komt.
Nu is het gewoon klaar. Ja.
Een algehele acceptatie is dat hij dadelijk een diepe zucht slaakt.
En dat hij gewoon de kop tussen de poten legt.
Hee, daar komt-ie.
Nou, kijk. Een diepe zucht en dan de kop tussen de poten.
Ja, hij is nu gewoon... Hij berust in zijn lot. Ja.
En eh... hoe oud is de liefdevolle band tussen mens en hond?
Dat ze helemaal gek op elkaar?
Vanaf het begin moet er een liefdevolle band geweest zijn...
tussen sommige mensen en sommige wolven.
Anders werden ze gedood in de context van 'n ritueel...
of om hun vacht te bekomen.
Dus 'n aantal van die wolven hebben dat overleefd.
Dus er moet dan een liefdevolle band geweest zijn...
tussen mens en dier, denk ik.
Maar een nieuw onderzoek heeft aangetoond...
dat een hond die ehm... begraven is geweest...
ongeveer 14.000 jaar geleden, samen met prehistorische mensen...
eigenlijk maanden ziek is geweest voordat hij gestorven is.
En die ziekte was zodanig...
dat hij echt een goede verzorging gekregen moet hebben...
van de prehistorische mens.
Dat duidt wel aan dat er ook 14.000 jaar geleden...
tussen hond en mens een liefdevolle band bestond.
De wolf heeft zich gedurende duizenden jaren aan ons overgegeven en werd een hond.
Beide diersoorten zijn eigenlijk nauwelijks meer met elkaar te vergelijken.
Maar dat is precies wat onderzoekster Michelle Lampe heeft gedaan.
Wat is hij mooi, he?
Ik vind ze er eigenlijk heel aardig uitzien zo.
Hoe komt het dat jij zo gefascineerd bent door wolven?
Dat is eigenlijk altijd al het geval geweest. Als klein kind was ik al gefascineerd door wolven.
Dat zat altijd al een beetje in me.
Ik denk dat het misschien ook te maken heeft met...
dat je op hele vroege leeftijd te maken krijgt met De Grote Boze Wolf. Allemaal verhalen.
Ik denk dat ik instinctief altijd wel wist dat daar niks van klopte.
O, dat is mooi! Dat wolven hele mooie dieren zijn...
en dat er eigenlijk niks van waar is dat ze de grote slechteriken in de wereld zijn.
Daar staan ze. Waren het dit soort wolven waar je het onderzoek mee hebt gedaan?
Ja, dit zijn Amerikaanse grijze wolven of timberwolves.
Het zijn toch echt wel hele mooie beesten. Ja, dat vind ik ook.
Wat wilde jij onderzoeken?
Ik wilde onderzoeken in hoeverre wolven en honden menselijke aanwijzingen konden begrijpen.
En in hoeverre ze er zelf over na konden denken.
En aan de hand van die aanwijzingen een keuze konden maken.
Hoe heb je je onderzoek precies opgezet? Ik ben in het Wolf Science Centre geweest in Oostenrijk.
Ik had daar een poppenkastachtige opstelling.
Ik kan je een paar aanwijzingen laten zien.
Dit is het volgen van de blik.
O, daar ben je! Daar ben ik.
Ik zit in het midden van de tafel en maak eerst oogcontact met die hond.
Ik knik een paar keer van: Heb je me gezien? Volg mijn blik.
En dan kijk ik naar het object waar het voedsel in verborgen zit.
Je ziet dat de hond aandachtig aan het kijken is.
Door middel van die balken kunnen ze hun keuze laten zien.
Precies. En hij doet het goede hier, want hij gaat naar de kant waar jij naar keek. Ja.
Hier is de tweede communicatieve aanwijzing. Nu met een wolf.
Even een stukje groter!
Ik zit aan de onjuiste zijde en wijs dus naar de goede zijde.
Ik maak opnieuw oogcontact, ik zorg ervoor dat hij mij ziet.
Het is ook heel belangrijk dat het doorheeft dat ik de aanwijzing laat zien...
dus ik wijs alleen maar zodra ik oogcontact heb.
En dat doet hij dus heel goed? Ja.
Dit was wat jou zo verbaasde. Dit is het opmerkelijke, ja.
Ik vind het ook opmerkelijk als je het ziet.
Het lijkt net of hij heel goed luisteren naar je. Precies.
Dit is met het geluid in de bakjes.
Ik zit dus verborgen onder de tafel en laat de objecten omhoog komen.
Door het schudden kan ik dat geluid produceren in het object waar voedsel in zit verborgen.
Ik geloof dat juist in dit filmpje hij de verkeerde heeft. Hij had ¼berhaupt geen zin.
Ja, hij maakt nu de verkeerde keuze. Dat gebeurt ook wel eens.
Maar op het groepsniveau is het echt gebleken dat de wolven het beter begrepen dan de honden.
Zelfs beter! Ja, veel beter.
De honden kozen echt op kans eigenlijk.
Het was 50-50 welke kant ze op gingen. Ze hadden geen idee.
En de wolven scoorden echt boven kans.
Omdat ze dus gewend zijn om te letten op hun omgeving omdat dat belangrijk is voor hun voedsel.
Klopt. Ik vind het ook zo mooi om jou in die poppenkast te zien zitten!
Zo geconcentreerd. En je ziet gewoon dat je plezier hebt.
Terwijl je aan het onderzoeken bent. Het was ook echt fantastisch.
Het was soms ook een beetje stuntelig, want je zit daar achter je tafeltje...
te spelen met die objecten en te kijken of ze ¼berhaupt opletten. Waar is mijn biefstuk gebleven?
Precies. Waar is alles? Lukt het allemaal? Letten ze wel op. Lopen ze niet weg?
Maar het was gewoon fantastisch.
Wat was nou achteraf jouw belangrijkste conclusie?
De belangrijkste conclusie van een onderzoek was eigenlijk...
dat wolven nog wel steeds het vermogen hebben om oorzakelijke verbanden te kunnen leggen...
terwijl honden dit eigenlijk zijn verleerd door de domesticatie.
Het is gewoon niet meer nodig. Die bak voer komt er toch wel. Precies.
Honden blinken weer uit in andere dingen. Dat is ook een beetje de boodschap van mijn onderzoek.
Het is niet zo dat honden slechter zijn geworden door domesticatie.
Ze zijn gewoon aangepast aan een andere omgeving.
Ze zijn wel gehoorzaam geworden. Ja, dat klopt. Zeker.
De selectie van wolven op sociaal gedrag heeft er bij de hond toe geleid...
dat hij min of meer verleerd is om voor zichzelf te denken.
Dat doet zijn baasje voor hem.
Deze beagle krijgt tijdens een onderzoek een puzzel voorgelegd.
Als hij hem kan oplossen krijgt ie het eten dat er in zit.
Maar in plaats van zelf na te denken, zoekt hij steeds naar steun van zijn baasje.
Met die focus op de mens openbaarden zich bij de hond psychische aandoeningen...
die je bij de wolf nooit zou zien.
Dit is een filmpje waarvan mensen het vermoeden hadden dat hun hond autistisch is.
Ik neem aan dat dit een hond is in zijn eigen huishouden.
Op zijn eigen plekje. Normaliter weet je waar je voerbak staat en ga je gewoon eten.
Het is wel duidelijk dat hij niet normaal is voor een hond...
die gewoon bakvoer heeft en rustig kan gaan eten.
Ze hebben hem blijkbaar al vastgezet omdat hij daar heel veel mee schuift en het een puinhoop wordt.
Deze hond vertoont dus geen normaal gedrag.
Of je het autisme kunt noemen, is lastig. Daar is nog geen bewijs voor.
Wat we wel zien is dat je bij sommige honden vergelijkbare verschijnselen hebt...
van meer in zichzelf gekeerd, moeilijk met stress kunnen omgaan en zich daardoor afsluiten.
Wat daar wel bij past.
Dit is wat wij heel interessant gedrag noemen.
Maar wat het precies is, dat vraagt heel veel onderzoek en heel veel uitzoeken.
Welk labeltje je er op kunt plakken. Welk labeltje je er op kunt plakken.
Dit is een filmpje van mensen die denken dat hun hond ADHD heeft.
Dat is natuurlijk helemaal lastig.
Wat je natuurlijk wel ziet, is dat het een hele energieke hond is,
Die er echt wel zin in heeft, heel opgewonden is.
Dat is dat kwispelen en rondrennen.
Over ADHD is ook bij mensen heel veel discussie.
Het is deels genetisch, deels je opvoeding.
Deels hoeveel afleiding heb je. En dat zien we ook bij honden terug.
Komt ADHD voor bij honden? Ja, dat komt voorbij honden.
Dit is een hondje... dat gaat mij in ieder geval aan m'n hart.
Die zou dement zijn.
Is dat ouderdom, vergeetachtig, of is dit echt ook iets wat bij honden voorkomt?
Ja, dit is een van de aandoeningen waarvan bewezen is dat het heel erg vergelijkbaar is met mensen.
Dat is een op een hetzelfde.
Desorientatie. Je in de ruimte verloren voelen.
Honden kunnen ook gaan staren. 'Ik weet niet wat ik moet doen.'
Ze kunnen heel schrikachtig geworden.
Mensen lopen er mee in het park, dan loopt hij vooruit...
kijkt hij om zich heen en weet niet meer wie zijn baasje is.
Dat soort geheugenverlies.
Hoe kan het toch dat je zoveel ziektebeelden die je bij mensen ziet ook bij honden ziet?
Is dat toeval? Nee, dat is zeker geen toeval.
Daar zijn meerdere verklaringen voor. Punt 1 is evolutionair.
Sinds Darwin weten we dat we allemaal een beetje vanuit hetzelfde genenpouletje komen.
En als je gaat kijken hebben we wel een ander chromosomenaantal...
maar als je gaat zoeken zie je dezelfde stukjes genen en chromosomen...
op een ander plekje bij zowel de mens als de hond terug.
We zijn voor een groot deel hond in ons DNA. Zo zou het niet zeggen.
Maar het is allemaal heel vergelijkbaar.
Ze zitten ook in dezelfde omgeving en maken hetzelfde mee als wij.
Het oude schoothondje van oma woont in hetzelfde bejaardenhuis. Ja.
Soms krijgt hij ook hetzelfde koekje bij de koffie.
Dus er zijn veel vergelijkbare invloeden en daarom weten we ook dat het EEN op EEN hetzelfde is.
Omdat je al die factoren bij mensen en dieren terugvindt. Een vergelijkbare genenpakket.
En omdat onze omstandigheden erg hetzelfde zijn, komen misschien naar de ziektebeelden ook tot wasdom?
Ja, het is altijd een combinatie. Net als dat sommige dieren ook steeds dikker worden.
Net als mensen. Minder actief. Onze honden doen met ons mee.
En dan krijg je dezelfde soort verschijnselen. Welvaartsziekten bij honden. Ik ben bang van wel.
Als jij daar even gaat staan. Ja? Dan zet ik even de bekers neer.
Het is echt een korte test. We zorgen goed voor onze honden.
Ze worden dus ook steeds ouder.
Dementie komt bij honden steeds vaker voor. Daarom werkt Claudia aan een honden dementietest.
Het is nog experimenteel. Harvey moet onthouden onder welke beker het snoepje ligt.
Om te voorkomen dat hij alleen zijn neus gebruikt, hebben alle bekertjes dezelfde geur.
Sorry. Experimentenpech.
Dit is nog een test in wording. Ja. Stel, je vindt de perfecte test.
Wat is daar dan het nut van?
Onze klinische ervaringen zijn dat er mogelijkheden zijn...
om het hele proces een beetje af te stoppen.
Net als humaan kunnen we er verder niets aan doen.
We kunnen het niet beter maken.
We kunnen het misschien wel afstoppen. Een beetje... Vertragen bedoel je? Ja, vertragen.
Met voedselsupplementen. En er zijn ook wel wat medicaties op de markt.
Hebben wij mensen daar ook wat aan? Ik denk dat we er wat aan gaan hebben.
Dat staat nu nog in de kinderschoenen.
Voedselsupplementen gebruiken en dat soort dingen bij dementie.
Maar het idee is wel dat wat jullie leren bij honden bij mensen toepasbaar wordt.
Dat zouden we in de toekomst bij mensen kunnen gebruiken.
Ik vind het ook een beetje zielig voor die honden. Het waren wolven.
We hebben ze gedomesticeerd. Ze werden heel aanhankelijk en afhankelijk van ons.
En daardoor krijgen ze onze ziektes.
Hebben we ons eigen spiegelbeeld gecreeerd?
Door de domesticatie van wolf tot hond?
In zekere zin wel, natuurlijk.
Een hond is een goed diermodel. De processen zijn erg vergelijkbaar.
Stoffen die vrijkomen zijn erg vergelijkbaar.
Dus je kan over en weer van elkaar leren.
Dat noemen we One Health.
Dus ja, allemaal hetzelfde.
NPO ONDERTITELING TT888, 2018 informatie: npo.nl/help